Vắc Xin Phòng Bệnh Lao (BCG): Hiện Tượng Vết Tiêm Mưng Mủ Có Sao Không?

Tại sao mũi vắc xin lao BCG phải tiêm trong vòng 30 ngày đầu sau sinh?

Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ lưu hành bệnh lao cao trên thế giới. Vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) lây truyền qua không khí khi người bệnh ho, nói chuyện, trong khi trẻ sơ sinh lại chưa có hàng rào miễn dịch đặc hiệu. Nếu nhiễm lao ở giai đoạn sơ sinh, vi khuẩn dễ xâm nhập vào máu và màng não gây bệnh lao kê, lao màng não – hai thể bệnh cực kỳ nguy hiểm có nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Chính vì vậy, trong Lịch Tiêm Chủng Mở Rộng Quốc Gia, mũi vắc xin lao BCG được chỉ định tiêm một liều duy nhất càng sớm càng tốt ngay sau sinh (thường trong 24–72 giờ đầu nếu trẻ khỏe mạnh, cân nặng ≥ 2.000g) hoặc trong vòng 30 ngày đầu đời. Trường hợp bé sinh non, nhẹ cân hoặc phải tạm hoãn tiêm chủng, bác sĩ sẽ hẹn tiêm bù ngay khi đủ điều kiện sức khỏe (trong năm đầu tiên).

Quá trình tiến triển bình thường của vết tiêm lao: Từ sưng đỏ đến mưng mủ tạo sẹo

Khác với hầu hết các mũi tiêm bắp thông thường, vắc xin BCG được tiêm trong da ở mặt ngoài trên cánh tay trái. Phản ứng tại chỗ của mũi lao có một chu trình tự nhiên rất đặc trưng mà nhiều ba mẹ lần đầu sinh con dễ hoảng sợ nếu chưa biết trước:

• Ngay sau tiêm: Xuất hiện một nốt sần nhỏ màu trắng nhạt (như vết muỗi đốt) và tự xẹp sau khoảng 30 phút.
• Tuần thứ 2 đến tuần thứ 4: Vết tiêm bắt đầu nổi lên một nốt đỏ nhỏ, sờ hơi cứng đường kính khoảng 5–8 mm.
• Tuần thứ 4 đến tuần thứ 8: Nốt đỏ tiến triển thành một đầu mủ trắng hoặc vàng nhạt ở giữa, có thể tự vỡ ra rỉ một ít dịch mủ rồi đóng vảy. Đây là dấu hiệu tốt chứng tỏ cơ thể bé đang đáp ứng tạo miễn dịch lao thành công.
• Tuần thứ 8 đến tuần thứ 12: Vảy khô bong ra, để lại một vết sẹo tròn lõm nhỏ đường kính khoảng 4–6 mm trên bắp tay trái.

Vết tiêm tự vỡ mủ, khô lại và để lại một vết sẹo nhỏ trên bắp tay trái

Quá trình mưng mủ và đóng vảy có thể kéo dài từ 2 đến 3 tháng, đôi khi lặp lại nhẹ 1–2 lần trước khi lành hẳn. Vết sẹo BCG nhỏ trên vai trái chính là “bằng chứng” miễn dịch tự nhiên giúp bác sĩ nhận biết trẻ đã từng tiêm phòng lao.

Cách vệ sinh vết mủ bằng nước muối sinh lý sạch sẽ

Khi thấy nốt tiêm của con bắt đầu sưng đỏ hoặc vỡ mủ, ba mẹ cần giữ vệ sinh sạch sẽ để tránh bội nhiễm vi khuẩn từ bên ngoài:

• Tắm rửa bình thường hàng ngày: Dùng nước ấm sạch, tránh dùng xà phòng có tính tẩy mạnh chà xát trực tiếp lên đầu mủ.
• Làm sạch dịch mủ: Khi nốt mủ vỡ, dùng bông gòn vô trùng hoặc gạc sạch thấm nước muối sinh lý NaCl 0,9% chấm nhẹ nhàng lau khô vùng dịch rỉ ra, sau đó để vết tiêm thông thoáng tự nhiên.
• Chọn áo tay rộng rãi: Mặc áo vải mềm, thoáng khí để hạn chế cọ xát làm trầy xước sâu vết tiêm.

Tuyệt đối không tự ý nặn mủ hoặc rắc thuốc kháng sinh lên vết tiêm

Ba mẹ không được dùng tay nặn bóp mủ, không dán băng keo cá nhân kín mít làm hầm bí, và tuyệt đối không tự ý bôi thuốc đỏ, cồn i-ốt, dầu gió hay rắc bột kháng sinh lên vết tiêm lao. Các thao tác này có thể tiêu diệt vi khuẩn sống giảm độc lực của vắc xin làm giảm hiệu quả phòng bệnh, hoặc khiến vết thương nhiễm trùng nặng hơn.

Dấu hiệu bất thường: Viêm hạch nách hoặc áp xe vết tiêm lao cần đi khám

Dù mưng mủ nhỏ là phản ứng bình thường, ba mẹ vẫn cần đưa bé đến bác sĩ kiểm tra nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Vết tiêm sưng tấy lan rộng quá 1–1,5 cm, đỏ nóng và sờ vào bé khóc thét vì đau (áp xe lạnh hoặc bội nhiễm).
• Nổi hạch cứng hoặc sưng to vùng nách trái, cổ trái (viêm hạch nách sau tiêm BCG), hạch sưng to trên 1 cm hoặc hóa mủ dò dịch.
• Bé sốt cao kéo dài, bỏ bú hoặc có biểu hiện khó chịu toàn thân (tham khảo cách xử trí khi bé bị sốt sau tiêm).

Nếu sau 6 tháng không thấy sẹo lao, cần tham khảo bác sĩ có cần tiêm lại không

Khoảng 5–10% trẻ tiêm vắc xin BCG đúng kỹ thuật nhưng cơ địa không để lại sẹo rõ ràng. Nếu sau 6 tháng hoàn toàn không thấy sẹo trên cánh tay trái, ba mẹ hãy trao đổi với bác sĩ tại phòng tiêm hoặc kiểm tra lại lịch sử mũi tiêm trên Sổ tiêm chủng cá nhân. Tùy đánh giá thực tế (hoặc xét nghiệm phản ứng da Mantoux), bác sĩ sẽ tư vấn có cần tiêm lại hay không — không tự ý đưa bé đi tiêm lại khi chưa có chỉ định.