Những Trường Hợp Bé Cần Tạm Hoãn Tiêm Chủng Mẹ Cần Biết

Quy trình khám sàng lọc trước tiêm chủng chuẩn y khoa

Khám sàng lọc trước tiêm chủng là bước bắt buộc theo quy định của Bộ Y tế nhằm đảm bảo em bé đang ở trạng thái thể chất tốt nhất để tiếp nhận vắc xin an toàn và sinh miễn dịch tối ưu. Tại phòng khám sàng lọc, bác sĩ sẽ thực hiện:

• Đo thân nhiệt (kiểm tra sốt hoặc hạ thân nhiệt), cân nặng.
• Nghe tim, phổi, quan sát nhịp thở, tri giác và kiểm tra họng, da.
• Khai thác tiền sử bệnh lý, tiền sử dị ứng, phản ứng ở các mũi tiêm trước (nhờ thông tin ghi chép trong Sổ tiêm chủng của bé) và các thuốc bé đang sử dụng.

Các trường hợp bắt buộc phải tạm hoãn tiêm chủng

Tạm hoãn tiêm chủng không có nghĩa là bé không được tiêm, mà chỉ dời lịch tiêm sang một ngày khác khi sức khỏe của bé hồi phục hoàn toàn. Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, trẻ sẽ được chỉ định tạm hoãn trong các tình huống sau:

Trẻ đang bị sốt cao trên 37.5 độ C hoặc thân nhiệt hạ dưới 35.5 độ C

Đây là ngưỡng nhiệt độ tiêu chuẩn đo ở nách. Nếu trẻ đang sốt ≥ 37,5°C hoặc hạ thân nhiệt ≤ 35,5°C, việc tiêm vắc xin lúc này sẽ khiến bác sĩ và ba mẹ khó phân biệt cơn sốt do bệnh lý nền hay sốt do phản ứng sau tiêm, đồng thời làm tăng gánh nặng cho cơ thể trẻ.

Trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc bệnh mạn tính tiến triển

• Bệnh cấp tính: Viêm phổi, viêm tiểu phế quản, tiêu chảy mất nước, nhiễm trùng đường tiểu, tay chân miệng hay sốt xuất huyết đang trong giai đoạn cấp.
• Bệnh mạn tính đang tiến triển nặng: Suy tim, suy hô hấp, suy thận cấp hoặc đợt cấp bệnh tự miễn.
• Đang điều trị Corticoid liều cao (tương đương Prednisolon ≥ 2mg/kg/ngày trong ≥ 14 ngày) hoặc hóa trị, xạ trị: cần tạm hoãn các vắc xin sống giảm độc lực (như BCG, Sởi, Thủy đậu, Rota) cho tới khi ngừng thuốc ít nhất 1–3 tháng.
• Trẻ sơ sinh có cân nặng dưới 2.000 gram (tạm hoãn tiêm tại trạm y tế xã/phường, sẽ được chuyển khám sàng lọc và tiêm tại bệnh viện có đủ điều kiện hồi sức).

Những trường hợp chống chỉ định tiêm chủng tuyệt đối

Khác với tạm hoãn, chống chỉ định tuyệt đối là không tiêm vắc xin đó cho trẻ trong các lần sau nếu trẻ rơi vào tình huống:

• Trẻ từng có tiền sử sốc phản vệ độ III trở lên sau lần tiêm chủng trước với vắc xin có cùng thành phần.
• Có tiền sử lồng ruột cấp tính hoặc dị tật đường tiêu hóa bẩm sinh chưa phẫu thuật (chống chỉ định tuyệt đối với vắc xin uống Rota).
• Suy giảm miễn dịch bẩm sinh nặng hoặc nhiễm HIV có triệu chứng lâm sàng nặng (chống chỉ định với một số vắc xin sống giảm độc lực như BCG).

Những hiểu lầm phổ biến: Bé chảy mũi nhẹ hoặc mới mọc răng có cần hoãn không?

Rất nhiều ba mẹ tự ý cho con ở nhà bỏ lỡ mũi tiêm vì những lý do không cần thiết khiến lịch tiêm bị trễ hàng tháng trời. Thực tế, theo hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế, trẻ vẫn có thể tiêm chủng bình thường nếu:

• Trẻ chỉ hơi sụt sịt, chảy nước mũi trong nhẹ do thời tiết, không sốt, vẫn ăn ngủ và chơi bình thường.
• Trẻ đang trong giai đoạn mọc răng, nướu hơi sưng nhưng thân nhiệt dưới 37,5°C.
• Trẻ đang điều trị bằng kháng sinh liều thông thường cho một nhiễm khuẩn nhẹ đã ổn định hoặc dùng thuốc bôi ngoài da, thuốc nhỏ mũi thông thường.
• Trẻ có tiền sử sinh non nhưng hiện tại đã đạt cân nặng và sức khỏe ổn định.

Sau khi trẻ khỏi bệnh từ 3–7 ngày có thể đến khám và tiêm bù

Khi phải tạm hoãn, ba mẹ không cần quá lo lắng về việc “mất tác dụng các mũi đã tiêm trước đó” (hệ miễn dịch luôn có trí nhớ miễn dịch, không bao giờ phải tiêm lại từ mũi 1). Chỉ cần trẻ hết sốt, ăn ngủ bình thường trở lại từ 3 đến 7 ngày, hãy đưa trẻ đi khám sàng lọc để tiêm bù nối tiếp ngay phác đồ (riêng vắc xin Rota cần lưu ý giới hạn tuổi trước 6–8 tháng).