Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ: Dấu Hiệu Nhận Biết, Cấp Độ Và Chăm Sóc

Các con đường lây truyền của bệnh tay chân miệng ở nhà trẻ và gia đình

Tay chân miệng (TCM) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm virus đường ruột (phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và đặc biệt là chủng nguy hiểm Enterovirus 71 – EV71) gây ra. Bệnh thường bùng phát thành dịch vào mùa hè – thu và rất dễ lây lan ở môi trường nhà trẻ, mẫu giáo nơi trẻ sinh hoạt chung.

Virus tồn tại rất dai dẳng trong dịch tiết mũi họng, nước bọt, dịch vỡ từ bọng nước và phân của trẻ bệnh. Con đường lây truyền chính là đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp: trẻ khỏe mạnh dùng chung đồ chơi, thìa, cốc, khăn mặt với trẻ mắc bệnh hoặc chạm vào tay người lớn chăm sóc chưa rửa sạch sau khi thay tã.

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng: Loét miệng, phỏng nước lòng bàn tay bàn chân

Sau thời gian ủ bệnh từ 3–7 ngày, trẻ thường có biểu hiện sốt nhẹ (37,5°C – 38,5°C), mệt mỏi, biếng ăn hoặc đau họng, sau đó xuất hiện các tổn thương đặc trưng rất dễ nhận biết:

• Loét miệng: Các chấm đỏ nhỏ nhanh chóng vỡ thành vết loét đường kính 2–3 mm ở vòm miệng, lợi, lưỡi và niêm mạc má khiến trẻ đau rát, chảy nhiều nước miếng và bỏ bú/bỏ ăn.
• Phỏng nước ngoài da: Phát ban dạng phỏng nước hình bầu dục, sờ cộm, không đau, không ngứa (khác với bệnh thủy đậu ngứa ngáy). Vị trí điển hình là lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, khuỷu tay và vùng mông.

Chăm sóc các vết loét miệng bằng gel thảo dược giảm đau để bé chịu ăn

Đau miệng khiến trẻ rất sợ ăn uống, dễ dẫn đến hạ đường huyết và mất nước. Ba mẹ nên áp dụng mẹo chăm sóc tại nhà:

• Chấm gel làm dịu niêm mạc miệng theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa trước bữa ăn khoảng 15–20 phút để giảm đau rát.
• Cho bé ăn thức ăn mềm, mịn, nguội hoặc hơi mát (sữa mát, cháo xay loãng để nguội, súp, sữa chua, váng sữa). Tránh tuyệt đối thức ăn chua, cay, mặn hoặc nóng.
• Giữ vệ sinh da sạch sẽ bằng nước ấm nhẹ nhàng, không chọc vỡ các nốt phỏng nước, chấm dung dịch sát khuẩn nhẹ nếu nốt phỏng bị trầy xước.

Phân loại 4 cấp độ bệnh tay chân miệng theo Bộ Y tế

Việc hiểu rõ 4 cấp độ bệnh theo phác đồ của Bộ Y tế giúp ba mẹ biết chính xác khi nào có thể điều trị tại nhà và khi nào bắt buộc phải nhập viện cấp cứu:

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng: Giật mình chới với, sốt cao khó hạ

Khác với nhiều bệnh siêu vi khác, tay chân miệng do chủng EV71 có thể chuyển nặng rất nhanh chỉ trong vài giờ, kể cả khi nốt phỏng ngoài da rất ít. Ba mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu báo động nào dưới đây:

• Giật mình chới với: Trẻ đang thiu thiu ngủ bỗng giật nảy mình, hốt hoảng mở mắt, tay chân giơ lên chới với (đặc biệt là từ 2 lần trong 30 phút trở lên).
• Sốt cao liên tục trên 39°C kéo dài hơn 48 giờ và không hạ sau khi uống thuốc hạ sốt.
• Run tay chân, yếu chi, đi đứng loạng choạng hoặc mắt nhìn ngược.
• Thở bất thường, nhịp tim đập quá nhanh khi trẻ không sốt và đang nằm yên, vã mồ hôi lạnh, da nổi vân tím.

Cách ly trẻ mắc bệnh tại nhà ít nhất 10–14 ngày tránh lây lan

Khi trẻ bị TCM độ 1, cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà tối thiểu 10–14 ngày kể từ ngày phát bệnh cho tới khi hết loét miệng và phỏng nước khô hoàn toàn. Khử khuẩn đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa hàng ngày bằng dung dịch Cloramin B hoặc nước Javel pha loãng đúng tỷ lệ.

Vắc xin phòng ngừa EV71 mới nhất đã có mặt tại Việt Nam

Tin vui cho ba mẹ là vắc xin phòng bệnh tay chân miệng do chủng Enterovirus 71 (EV71) – tác nhân gây hầu hết các ca biến chứng thần kinh nặng – đã được nghiên cứu và cấp phép lưu hành cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Bên cạnh việc theo dõi đầy đủ lịch tiêm chủng cơ bản, tiêm phòng sởi, thủy đậu và cập nhật lịch trên Sổ tiêm chủng của bé, ba mẹ có thể hỏi thêm bác sĩ chuyên khoa về vắc xin EV71 thế hệ mới để bảo vệ con tối đa trước mùa dịch.