Sốt Xuất Huyết Ở Trẻ Em: Cách Nhận Biết Giai Đoạn Nguy Hiểm Thứ 3-7

Cơ chế lây truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue qua muỗi vằn

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue (gồm 4 tuýp huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4) gây ra. Trung gian truyền bệnh duy nhất là muỗi vằn (Aedes aegypti) có đặc điểm thân đen đốm trắng, thường đốt người vào ban ngày (cao điểm sáng sớm và chiều tối) và sinh sản mạnh ở các dụng cụ chứa nước sạch đọng trong nhà như bình hoa, khay nước tủ lạnh, lốp xe cũ.

Một trẻ có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời nếu nhiễm các tuýp virus Dengue khác nhau, và những lần mắc sau thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn lần đầu do cơ chế tăng cường phụ thuộc kháng thể.

3 giai đoạn tiến triển của bệnh sốt xuất huyết ở trẻ nhỏ

Diễn biến điển hình của bệnh sốt xuất huyết kéo dài từ 7–10 ngày và trải qua 3 giai đoạn rõ rệt:

Tại sao khi trẻ hết sốt lại là giai đoạn nguy hiểm nhất (Ngày 3 – 7)?

Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất của nhiều phụ huynh là thấy con hạ sốt vào ngày thứ 4 hoặc thứ 5 liền nghĩ bệnh đã khỏi nên chủ quan ngừng theo dõi. Thực tế, sốt giảm nhưng bệnh mới bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất:

• Hiện tượng thoát huyết tương: Thành mạch máu bị tổn thương làm tăng tính thấm, khiến phần dịch huyết tương thoát ra ngoài kẽ mô (gây tràn dịch màng phổi, màng bụng, phù nề mi mắt) làm máu bên trong lòng mạch bị cô đặc lại, dẫn tới sốc giảm thể tích (sốc sốt xuất huyết).
• Giảm tiểu cầu nghiêm trọng: Tiểu cầu sụt giảm sâu khiến trẻ dễ bị xuất huyết tự nhiên dưới da (chấm đỏ rải rác không biến mất khi ấn kính), chảy máu niêm mạc hoặc xuất huyết nội tạng.

Các dấu hiệu cảnh báo sốc sốt xuất huyết ba mẹ bắt buộc phải đưa đi cấp cứu

Trong giai đoạn ngày thứ 3–7, ba mẹ phải theo dõi sát sao và đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức (không chờ tới sáng) nếu có một trong các triệu chứng sau:

Đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải, nôn ói liên tục

Trẻ kêu đau bụng âm ỉ tăng dần, ấn vào vùng hạ sườn phải (vùng gan) thấy đau chói là dấu hiệu gan to do ứ dịch và thoát huyết tương nặng. Kèm theo đó là tình trạng nôn ói liên tục (≥ 3 lần trong 1 giờ hoặc ≥ 4 lần trong 6 giờ) khiến trẻ không thể bù nước bằng đường uống.

Chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc đi ngoài phân đen

Đây là dấu hiệu xuất huyết niêm mạc do tiểu cầu giảm thấp. Nếu thấy trẻ nôn ra máu đỏ/nâu sẫm hoặc đi cầu phân đen sệt như bã cà phê, tức là đã có tình trạng xuất huyết tiêu hóa rất nguy hiểm.

Trẻ bứt rứt, li bì, tay chân lạnh ngắt và tụt huyết áp

Khi chuyển sang tiền sốc và sốc sốt xuất huyết, trẻ đột ngột trở nên vật vã, bứt rứt hoặc ngược lại lừ đừ, ngủ gà; sờ đầu ngón tay, ngón chân thấy lạnh ngắt, ẩm ướt, da tái nổi vân tím, trẻ đi tiểu ít hoặc không đi tiểu trong hơn 6 giờ. Đây là tình huống cấp cứu tối khẩn cấp.

Lưu ý dùng thuốc hạ sốt tại nhà: Khi trẻ sốt cao ngày 1–3, chỉ dùng Paracetamol đơn chất liều 10–15mg/kg/lần. Tuyệt đối không dùng Ibuprofen hoặc Aspirin vì hai thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày và rối loạn đông máu cực kỳ nguy hiểm trong sốt xuất huyết. Khi nghi ngờ, ba mẹ cần phân biệt rõ với bệnh viêm não Nhật Bản hay cúm mùa và xét nghiệm máu từ ngày thứ 2–3 để chẩn đoán chính xác. Hiện nay, vắc xin phòng sốt xuất huyết (Qdenga) cũng đã bắt đầu được triển khai cho trẻ từ 4 tuổi trở lên; ba mẹ có thể tìm hiểu thêm và lưu kế hoạch phòng bệnh cho con tại Sổ tiêm chủng Nhật Ký Bé.