Vắc Xin Cúm Mùa Cho Trẻ: Vì Sao Cần Tiêm Nhắc Lại Hàng Năm?

Sự nguy hiểm của các chủng virus cúm A và cúm B đối với hệ hô hấp trẻ nhỏ

Nhiều ba mẹ thường nhầm lẫn bệnh cúm mùa với cảm lạnh thông thường. Thực tế, cảm lạnh chỉ gây hắt hơi, sổ mũi nhẹ và tự khỏi sau vài ngày; trong khi bệnh cúm mùa do virus cúm (Influenza virus, chủ yếu là các chủng cúm A/H1N1, cúm A/H3N2 và cúm B) tấn công trực tiếp vào niêm mạc đường hô hấp, gây sốt cao đột ngột 39–40°C, đau đầu, đau mỏi toàn thân và kiệt sức.

Ở trẻ dưới 5 tuổi (đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện), virus cúm có thể nhanh chóng tiến triển thành các biến chứng nặng như viêm phổi nguyên phát do virus, bội nhiễm vi khuẩn (như viêm phổi và viêm tai giữa do phế cầu khuẩn), viêm thanh khí phế quản cấp hoặc co giật do sốt cao.

Cơ chế đột biến liên tục của virus cúm và khuyến cáo của WHO

Khác với vắc xin phòng bệnh sởi hay thủy đậu tạo miễn dịch bền vững nhiều năm hoặc suốt đời, kháng thể sau tiêm vắc xin cúm chỉ duy trì hiệu quả bảo vệ tối ưu trong khoảng 6 đến 12 tháng. Lý do là virus cúm có khả năng biến đổi cấu trúc kháng nguyên bề mặt liên tục theo từng năm.

Hàng năm, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sẽ thu thập dữ liệu dịch tễ toàn cầu để dự báo chính xác các chủng virus cúm có nguy cơ lưu hành mạnh nhất ở Bắc Bán Cầu và Nam Bán Cầu, từ đó cập nhật công thức sản xuất vắc xin cúm mới phù hợp với chủng virus đang lưu hành của năm đó.

Vắc xin cúm thế hệ mới Tứ giá (phòng 4 chủng virus)

Hiện nay tại Việt Nam đang sử dụng phổ biến các loại vắc xin cúm Tứ giá thế hệ mới như Vaxigrip Tetra (Pháp), Influvac Tetra (Hà Lan) và GC Flu Quadrivalent (Hàn Quốc). Vắc xin Tứ giá bảo vệ đồng thời cả 4 chủng gồm 2 chủng cúm A (H1N1, H3N2) và 2 chủng cúm B (Victoria, Yamagata), mở rộng phổ bảo vệ vượt trội so với vắc xin Tam giá trước đây.

Phác đồ tiêm vắc xin cúm mùa cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên

Vắc xin cúm mùa được chỉ định tiêm cho tất cả trẻ từ đủ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn (đặc biệt là phụ nữ mang thai, người chăm sóc trẻ sơ sinh dưới 6 tháng chưa đủ tuổi tiêm). Lịch tiêm chi tiết như sau:

Trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần tiêm 2 mũi cách nhau 1 tháng

Trẻ nhỏ dưới 9 tuổi ở lần đầu tiếp xúc với kháng nguyên cúm cần 2 liều mồi cách nhau ít nhất 4 tuần mới đủ kích thích hệ miễn dịch tạo nồng độ kháng thể bảo vệ đạt ngưỡng. Nếu bé bị ốm phải rơi vào nhóm tạm hoãn tiêm chủng, ba mẹ đưa bé đi tiêm tiếp mũi 2 ngay khi hồi phục.

Tiêm nhắc lại 1 mũi duy nhất vào mỗi năm

Từ những năm tiếp theo, dù bé đã qua sinh nhật hay chưa, chỉ cần tiêm nhắc 1 mũi vắc xin cúm cập nhật chủng mới hàng năm. Cả gia đình (bố mẹ, ông bà, người trông trẻ) cũng nên tiêm cùng bé để tạo “vòng kén miễn dịch” bảo vệ em bé dưới 6 tháng tuổi trong nhà.

Thời điểm vàng tiêm phòng cúm trước khi bước vào mùa đông xuân

Sau khi tiêm, cơ thể trẻ cần khoảng 2–3 tuần để sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ. Tại Việt Nam, dịch cúm mùa thường gia tăng mạnh vào giai đoạn giao mùa thu – đông và mùa xuân (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau), hoặc bùng phát quanh năm ở miền Nam khi thời tiết chuyển mùa mưa nắng thất thường.

Vì vậy, thời điểm vàng để tiêm cúm là trước mùa cao điểm dịch khoảng 1 tháng (lý tưởng nhất là vào tháng 9–10 hàng năm, hoặc ngay khi bé vừa tròn 6 tháng tuổi). Sau tiêm, ba mẹ giữ bé ở lại cơ sở y tế theo dõi 30 phút phòng phản ứng phản vệ, đọc trước hướng dẫn xử trí sốt nhẹ sau tiêm và lưu ngày hẹn nhắc lại năm sau lên Sổ tiêm chủng Nhật Ký Bé.