Vắc Xin Rota Phòng Ngừa Tiêu Chảy Cấp: Uống Khi Nào Và Mấy Liều?

Sự nguy hiểm của virus Rota đối với đường tiêu hóa trẻ nhỏ

Virus Rota (Rotavirus) là tác nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp mất nước nặng ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nguy hiểm nhất ở nhóm trẻ từ 3 tháng đến 24 tháng tuổi. Virus lây truyền dễ dàng qua đường phân – miệng, tay bẩn, đồ chơi hoặc bề mặt nhiễm virus và có khả năng tồn tại nhiều ngày ngoài môi trường.

Khi xâm nhập vào ruột non, virus Rota phá hủy các tế bào biểu mô nhung mao ruột, làm rối loạn hấp thu nước và điện giải. Trẻ mắc bệnh thường khởi phát bằng nôn ói dữ dội, sốt vừa, sau đó tiêu chảy phân toàn nước xối xả từ 10–20 lần/ngày. Nếu không được bù dịch kịp thời, trẻ rất nhanh rơi vào trạng thái mất nước nặng, trụy mạch, toan chuyển hóa và nguy hiểm đến tính mạng.

Bảng so sánh 3 loại vắc xin uống ngừa Rota phổ biến nhất hiện nay

Do virus Rota không bị tiêu diệt hoàn toàn bởi xà phòng rửa tay thông thường hay kháng sinh (bệnh do virus gây ra), uống vắc xin là biện pháp bảo vệ chủ động hiệu quả nhất. Hiện tại có 3 loại vắc xin đường uống phổ biến tại Việt Nam:

Rotarix (Bỉ): Phác đồ 2 liều uống

Rotarix có thể tích mỗi liều nhỏ (1,5 ml) vị ngọt dịu giúp trẻ dễ nuốt. Phác đồ gồm 2 liều: liều 1 bắt đầu sớm ngay khi bé đủ 6 tuần tuổi, liều 2 cách liều 1 tối thiểu 4 tuần và phải hoàn thành trước 24 tuần tuổi. Lịch uống này rất thuận lợi khi kết hợp đồng thời cùng mũi 6 trong 1 và phế cầu ở mốc 2 và 3 tháng tuổi.

Rotateq (Mỹ): Phác đồ 3 liều uống

Rotateq chứa 5 chủng virus sống giảm độc lực, dung tích 2 ml/liều, phác đồ gồm 3 liều cách nhau tối thiểu 4 tuần. Liều đầu tiên uống từ 6 tuần đến không quá 12 tuần tuổi; liều cuối cùng (liều 3) cần hoàn thành trước 32 tuần tuổi (tương đương 8 tháng tuổi).

Thời điểm vàng uống liều đầu tiên và giới hạn tuổi hoàn thành

Khác với hầu hết các vắc xin dạng tiêm khác có thể tiêm bù khi trẻ lớn hơn, vắc xin Rota có giới hạn độ tuổi rất nghiêm ngặt nhằm đảm bảo độ an toàn cao nhất, giảm thiểu tối đa nguy cơ lồng ruột ở trẻ lớn.

Bắt buộc phải hoàn thành toàn bộ phác đồ trước 8 tháng tuổi

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhà sản xuất, nếu trẻ đã quá 6 tháng (với Rotarix, Rotavin) hoặc quá 8 tháng (với Rotateq) mà chưa hoàn tất các liều uống thì không được uống tiếp hoặc uống bù. Vì vậy, ba mẹ cần đặt nhắc nhở trên Sổ tiêm chủng của bé ngay sau tháng đầu tiên tiêm mũi lao BCG để không bị lỡ “khung giờ vàng” uống Rota cho con.

Cách xử trí nếu bé nôn trớ ngay sau khi uống vắc xin Rota

Vì trẻ nhũ nhi có dạ dày nằm ngang nên đôi khi có phản xạ trớ sau khi uống vắc xin. Ba mẹ nên lưu ý:

• Trước khi uống 30 phút: Không cho bé bú quá no để tránh kích thích phản xạ nôn trớ khi nhân viên y tế nhỏ thuốc vào khóe miệng bé.
• Nếu bé chỉ trớ ít nước bọt hoặc trớ sau 15–20 phút: Phần lớn vắc xin đã kịp ngấm qua niêm mạc và trôi xuống đường tiêu hóa nên không cần uống lại.
• Nếu bé nôn ọc ra gần hết ngay sau khi uống (trong vòng 5–10 phút): Hãy báo ngay với bác sĩ tại phòng tiêm để được đánh giá có cần bổ sung liều thay thế ngay trong buổi hôm đó hay không (thường tùy quy định từng loại vắc xin, đa phần không khuyến cáo uống bù lặp lại để tránh quá liều).
• Theo dõi 48 giờ tại nhà: Nếu bé đi ngoài hơi lỏng 1–2 ngày sau uống là bình thường; nhưng cần lưu ý vệ sinh tay sạch sẽ khi thay tã và báo bác sĩ ngay nếu bé khóc thét từng cơn, nôn nhiều, đi ngoài ra máu (dấu hiệu hiếm gặp của lồng ruột) hoặc sốt cao cần theo dõi như chăm sóc bé sau tiêm chủng.