Dị Ứng Đạm Sữa Bò (CMPA) Ở Trẻ Nhỏ: Dấu Hiệu Và Cách Chăm Sóc

Dị ứng đạm sữa bò (Cow’s Milk Protein Allergy – CMPA) là tình trạng dị ứng thực phẩm phổ biến nhất ở trẻ dưới 1 tuổi. Nhiều ba mẹ dễ nhầm lẫn CMPA với bất dung nạp đường Lactose hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường, dẫn đến việc đổi nhiều loại sữa công thức thông thường mà bé vẫn chậm lớn, quấy khóc và nổi mẩn kéo dài.

Dị ứng đạm sữa bò (CMPA) là gì và tỷ lệ mắc ở trẻ sơ sinh

CMPA xảy ra khi hệ miễn dịch của trẻ nhận diện nhầm các phân tử protein có trong sữa bò (như Casein và Whey) là “tác nhân gây hại”, từ đó giải phóng Histamin và các chất trung gian gây viêm. Theo thống kê y khoa, khoảng 2%–3% trẻ dưới 1 tuổi gặp phải tình trạng này, trong đó phần lớn trẻ sẽ tự khỏi (dung nạp được đạm sữa bò) khi bước qua mốc 3–5 tuổi nếu được chăm sóc đúng cách.

Lưu ý: CMPA hoàn toàn khác với bất dung nạp Lactose (do thiếu men lactase tiêu hóa đường sữa). Trẻ bất dung nạp Lactose chỉ bị đầy hơi, sôi bụng, tiêu chảy phân chua chứ không nổi mề đay, sưng môi hay đi ngoài ra máu.

Dấu hiệu lâm sàng nhận biết sớm dị ứng sữa bò

Phản ứng dị ứng đạm sữa bò được chia làm 2 nhóm chính dựa trên thời gian khởi phát sau khi bé tiếp xúc với sữa bò (hoặc qua sữa mẹ nếu mẹ ăn nhiều chế phẩm từ bò/sữa):

Phản ứng nhanh: Sưng môi, ngứa ngáy nổi mẩn đỏ quanh miệng sau khi bú

Thường xảy ra từ vài phút đến dưới 2 giờ sau khi uống sữa (qua trung gian kháng thể IgE): nổi mề đay cấp tính, đỏ bừng quanh miệng, sưng phù môi hoặc mí mắt, nôn ói dữ dội, thở khò khè, thậm chí sốc phản vệ nặng (cần xử trí cấp cứu như hướng dẫn trong bài nhận biết sốc phản vệ ở trẻ).

Phản ứng chậm: Đi ngoài phân lỏng nhầy máu, chàm da dai dẳng khó khỏi

Xảy ra muộn hơn, từ vài giờ đến vài ngày sau khi dùng sữa (không qua trung gian IgE) nên rất dễ bị bỏ sót: bé đi ngoài phân lỏng kéo dài có lẫn sợi nhầy hoặc tia máu, trào ngược dạ dày thực quản nặng, chàm sữa (viêm da cơ địa) bùng phát dai dẳng dù đã bôi kem dưỡng, quấy khóc co chân đau bụng và tăng cân rất chậm.

Làm xét nghiệm dị nguyên và test lẩy da tại khoa miễn dịch dị ứng

Nếu nghi ngờ con bị CMPA, ba mẹ không nên tự chẩn đoán mà hãy đưa bé đi khám chuyên khoa Nhi / Miễn dịch – Dị ứng. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm IgE đặc hiệu, test lẩy da (Skin Prick Test) hoặc thực hiện nghiệm pháp loại trừ – thử thách có kiểm soát.

Chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt cho mẹ đang cho con bú có bé bị dị ứng

Tin vui là trẻ bị CMPA vẫn hoàn toàn có thể bú sữa mẹ! Tuy nhiên, do phân tử đạm sữa bò có thể đi qua sữa mẹ, người mẹ cần thực hiện chế độ ăn kiêng loại bỏ hoàn toàn sữa bò và các chế phẩm (sữa tươi, sữa chua, phô mai, bơ động vật, bánh quy có whey/casein, thịt bò) trong vòng 2–4 tuần theo hướng dẫn bác sĩ để đánh giá đáp ứng của bé.

Trong thời gian kiêng sữa, mẹ nhớ bổ sung thêm canxi và vitamin D theo đơn bác sĩ, đồng thời duy trì vắt và bảo quản sữa mẹ đúng cách nếu đi làm.

Lựa chọn sữa công thức y tế phù hợp: Thủy phân sâu hay Axit Amin?

Khi bé phải dùng sữa công thức (hoặc dặm thêm), tuyệt đối không đổi sang sữa dê, sữa cừu hay sữa công thức chống nôn trớ thông thường vì tỷ lệ dị ứng chéo cực cao (trên 90%). Thay vào đó, bác sĩ sẽ chỉ định dòng sữa y tế chuyên biệt:

Khi bắt đầu ăn dặm, ba mẹ cần kiểm tra kỹ nhãn thực phẩm cho bé (tham khảo thực đơn ăn dặm tuần đầu) và ưu tiên bổ sung thêm các nhóm thực phẩm giàu sắt, kẽm tự nhiên nếu cần thiết. Việc đổi sữa cho bé cần thực hiện từ từ theo đúng phác đồ của bác sĩ dinh dưỡng.