Bé Bị Dị Ứng Thức Ăn: Dấu Hiệu Sốc Phản Vệ Và Quy Tắc Cấp Cứu

Dị ứng thức ăn xảy ra ở khoảng 6%–8% trẻ nhỏ dưới 3 tuổi. Phần lớn các trường hợp chỉ gây mẩn đỏ, ngứa ngáy nhẹ quanh miệng, nhưng một số ít có thể tiến triển cực nhanh thành sốc phản vệ — tình trạng cấp cứu y khoa đe dọa tính mạng chỉ trong vài phút. Trang bị kiến thức nhận biết sớm và quy tắc xử trí khẩn cấp là kỹ năng sinh tồn bắt buộc đối với mọi bậc cha mẹ.

8 nhóm thực phẩm gây dị ứng phổ biến nhất (Trứng, đậu phộng, hải sản…)

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cục Quản lý Thực phẩm & Dược phẩm (FDA), có 8 nhóm thực phẩm chiếm tới 90% tổng số ca dị ứng thức ăn ở trẻ em:

1. Sữa bò và các chế phẩm từ sữa (nguyên nhân hàng đầu ở trẻ nhũ nhi — xem dị ứng đạm sữa bò CMPA).
2. Trứng (đặc biệt là lòng trắng trứng gà).
3. Đậu phộng (lạc) và các loại hạt cây (óc chó, hạnh nhân, hạt điều).
4. Hải sản có vỏ (tôm, cua, ghẹ, hàu, sò, nghêu).
5. Cá biển và cá nước ngọt (cá thu, cá hồi, cá ngừ…).
6. Đậu nành và các chế phẩm (đậu phụ, nước tương).
7. Lúa mì (chứa Gluten).
8. Hạt vừng (mè) — mới được bổ sung vào danh sách các dị nguyên chính cần cảnh báo.

Đó là lý do khi mới tập ăn dặm, mẹ luôn phải áp dụng quy tắc thử từng món mới trong 3 ngày vào buổi sáng theo hướng dẫn trong bài thực đơn ăn dặm tuần đầu cho bé 6 tháng.

Dấu hiệu dị ứng mức độ nhẹ và mức độ nặng ở trẻ nhỏ

Phản ứng dị ứng thức ăn thường xuất hiện rất nhanh, từ vài phút đến tối đa 2 giờ sau khi trẻ ăn phải dị nguyên:

• Mức độ nhẹ – trung bình: Nổi mề đay rải rác hoặc mẩn đỏ quanh miệng, cằm; ngứa ngáy gãi liên tục; chảy nước mũi trong, hắt hơi; nôn trớ 1–2 lần hoặc đau bụng nhẹ.
• Mức độ nặng (chuyển biến nguy hiểm): Sưng phù nhanh môi, lưỡi, mí mắt; mề đay lan toàn thân; nôn ói dữ dội liên tục; ho khò khè.

Nhận biết dấu hiệu sốc phản vệ: Khó thở, tím tái, tụt huyết áp

Sốc phản vệ (Anaphylaxis) là phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng nhất, xảy ra khi cơ thể giải phóng ồ ạt Histamin làm co thắt đường thở và giãn mạch tụt huyết áp. Ba mẹ phải nghĩ ngay đến sốc phản vệ nếu thấy trẻ xuất hiện từ 2 hệ cơ quan trở lên hoặc có bất kỳ dấu hiệu hô hấp/tuần hoàn nào sau khi ăn:

Các bước xử trí cấp cứu khẩn cấp ba mẹ bắt buộc phải nắm vững

Dừng ngay lập tức món ăn nghi ngờ gây dị ứng

Ngay khi thấy dấu hiệu bất thường đầu tiên (kể cả chỉ nổi vài nốt đỏ quanh miệng), ngừng cho ăn ngay lập tức, lấy sạch thức ăn còn sót trong miệng bé ra ngoài và giữ lại mẫu/nhãn mác món ăn đó để bác sĩ kiểm tra.

Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bé ngay đến phòng cấp cứu gần nhất

Nếu bé có bất kỳ dấu hiệu khó thở, khàn tiếng, sưng môi lưỡi, tím tái hay lờ đờ: KHÔNG tự ý chờ đợi ở nhà hay tìm cách móc họng gây nôn. Hãy gọi ngay 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng tiêm Adrenaline (Epinephrine) cấp cứu. Trong lúc di chuyển, đặt trẻ nằm ngửa (nếu nôn thì đặt nằm nghiêng an toàn), kê cao chân nếu trẻ tụt huyết áp/lờ đờ, hoặc giữ tư thế ngồi hơi ngả nếu trẻ khó thở; nới lỏng quần áo vùng cổ.

Ghi chép nhật ký các món ăn mới để theo dõi phản ứng cơ thể

Sau khi sự cố qua đi, hãy ghi chép chi tiết tên món ăn, thời gian ăn và triệu chứng vào Nhật ký của bé, đồng thời đưa bé đi khám chuyên khoa Miễn dịch – Dị ứng để xác định chính xác dị nguyên và nhận hướng dẫn chế độ ăn an toàn lâu dài (tham khảo thêm cách chọn hoa quả ăn dặm ít gây dị ứng).